Phỏng vấn Jeremy Wallach, đồng biên tập cuốn sách Metal Rules the Globe: Heavy Metal Music around the World

jeremywallach

Jeremy Wallach khá nổi tiếng trong cộng đồng nghiên cứu metal với nhiều công trình nghiên cứu về nền công nghiệp âm nhạc heavy metal cũng như văn hóa đại chúng liên quan đến heavy metal. Ông là đồng tác giả của cuốn sach Metal Rule the Globe: Heavy Metal Music around the World, khám phá sự tương tác giữa âm nhạc metal và các nền văn hóa khác nhau. Ông là giáo sư tại khoa Văn hóa đại chúng (Popular Culture), đại học bang Bowling Green, Mỹ. Nhóm phóng viên trang web deathmetalunderground đã may mắn có cuộc phỏng vấn nhanh với GS Jeremy Wallach về các vấn đề liên quan đến học thuật hóa nghiên cứu metal.

Ông đã từng là một meatlhead trước khi trở thành người nghiên cứu chuyên sâu về chủ đề này phải không? Nếu vậy, yếu tố nào đã dẫn ông đến với metal vào thời điểm đó?

Tôi năm nay 43 tuổi. Như hầu hết các bạn đồng trang lứa thời đó, tôi dành khá nhiều thời gian để nghe rock. Hồi 13 tuổi, ban nhạc ưa thích của tôi là Rush và ca khúc ưa thích của tôi từ album Moving Pictures là bài “Witch Hunt”, bài nặng nhất trong album đó. Sau đó, tôi nghe những ban nhạc chơi nặng hơn, như AC/DC, Priest, Maiden, BÖC… Những năm sau đó, Anthrax, Slayer, Cryptic Slaughter, SOD, và Dead Brain Cells là những cái tên ưu thích của tôi. Thanfhh thật mà nói, đó thực sự là quá trình “tiến hóa” về “gu” metal của tôi. Về yếu tố nào dẫn tôi đến với rock/metal ư? Tôi có thể viết một bài luận dài cho cậu, nhưng về cơ bản mà nói, sự thông minh, tính phức tạp, sự liên đới đến xã hội, và cả tính bạo lực của nó đã rất hấp dẫn tôi. Nó không thuần túy là âm nhạc, đó là những câu chuyện sinh động về cuộc sống quanh tôi.
Ông đã có một danh sách dài những bài báo được đăng trên nhiều tạp chí khác nhau. Điều gì khiến ông nghĩ rằng ta có thể kết hợp metal với giới nghiên cứu, và để nghiên cứu các chủ đề cụ thể?

Với kinh nghiệm nhiều năm nghiên cứu và giảng dạy, tôi đã bị thuyết phục bởi hai điều: một, âm nhạc/văn hóa metal thực sự có giá trị nhưng đã bị hiểu nhầm/làm méo mó bởi thế giới “người lớn”, và hai, những hướng tiếp cận với âm nhạc, văn hóa trong các lớp học về nhân chủng học, âm nhạc dân tộc ký có thể được sử dụng để giải thích về tầm quan trọng của metal với người ngoài cuộc.

Tuy vậy, cậu sẽ cần một quá trình trải nghiệm và theo đuổi metal trước khi quyết định nghiên cứu nghiêm túc và chuyên sâu về nó. Một điều tôi đã học được là metal ngày càng trở nên đa dạng hơn, và cũng phức tạp hơn những gì tôi đã nghĩ  từ cách đây 20 năm. Các thông điệp được chuyển tải từ metal có tính toàn cầu hơn, ý tôi là đề cập đến những vấn đề mang tính thời sự ở tầm quốc tế, chuyên sâu hơn và được tổng hợp chứ không đơn thuần phản ánh các hiện tượng nhất thời như nó đã từng vào các thập niên 70s, 80s. Một trong những chủ đề nghiên cứu “khó nhai” nhất hiện nay là các vấn đề về xã hội. Một điều cậu cần lưu tâm nữa đó là trình độ của người viết nhạc/chơi nhạc/người thưởng thức âm nhạc. Tôi nghĩ một nghiên cứu đối sánh giữa những metalhead được giáo dục chính thống/không chính thống về nhận thức và suy nghĩ của họ đối với metal (tính ngụy biện, mỹ học và cả tầm nhìn) hẳn sẽ rất thú vị.

Một vài nghiên cứu của ông tập trung về hướng “dân tộc ký”, trong đó có tìm hiểu về văn hóa. Liệu ông có tiếp cận heavy metal từ khía cạnh văn hóa? Và liệu nền văn hóa đó có thừa hưởng những đặc tính từ các văn hóa rộng hơn, hay nó chỉ đơn thuần là một thực thể của chính nó?

Cậu biết đấy, chuyên ngành của tôi là văn hóa nhân chủng học và dân tộc nhạc học. Dân tộc ký (Ethnography) là phương thức nghiên cứu chính  trong các vấn đề kể trên. “Deep hanging out” là định nghĩa ưa thích của tôi về dân tộc ký, mặc dù nó phức tạp và mang tính hệ thống hơn nhiều trong thực tế. Về cơ bản, chúng ta sẽ sống và làm cùng họ để hiểu phương thức, tập quán và văn hóa của đối tượng chúng ta đang tìm hiểu. Bạn phải là người am hiểu về ngôn ngữ bản địa cũng thành ngữ, có thể lắng nghe và sẵn sàng học để hiểu và cảm nhận những gì người ta nói với bạn. Điều này không hề dễ dàng và chỉ có một số ít đam mê làm được. Các nhà dân tộc ký metal sử dụng đa phần thời gian của họ ở các buổi diễn, câu lạc bộ, phòng thu, trong xe ô tô, quán rượu, cửa hàng băng đĩa, và bất cứ nơi đâu metalhead có thể xuất hiện.

Có khá nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến sự tương tác giữa văn hóa âm nhạc như metal với “văn hóa mẹ”. Ngày nay, khi đề cập đến metal, ta nói nhiều đến “scene” hơn là “subculture”. (Scene ở đây được hiểu như một bối cảnh hay môi trường nơi metal tồn tại và phát triển). Sự phát triển mang tính toàn cầu hóa đã xóa dần ranh giới giữa nhiều nền văn hóa, làm cho chúng khó để tồn tại đơn độc hoặc trở thành những giá trị duy nhất. Theo dòng chảy đó, bối cảnh metal tồn tại nhiều giá trị văn hóa đối lập nhau, từ sự phóng khoáng, tự do và đề cao tính kĩ thuật trong Progressive, đến sự tuyệt vọng, cam chịu trong Doom, và cả những hình thái cực đoan hơn như tính vô chính phủ và sự căm ghét loài người trong Black metal. Chúng có thể phản ánh một bề nổi nào đó của xã hội (như chủ nghĩa cá nhân, quyền lực tối cao), số khác đơn giản là phản kháng lại (chống tôn giáo, phản chiến). Trong trường hợp những giá trị đó “trùng khớp” với bề nổi của nền văn hóa, chúng cũng không đơn thuần thụ động mô tả lại mà chủ động phân tích, đối chiếu để vẽ nên bức tranh sinh động nhất về cuộc sống. Một hướng đi như các metalhead thực thụ đang làm: sáng tác, biểu diễn, lắng nghe và diễn giải metal.

Một số nghiên cứu của ông chưa được công bố rộng rãi, nhiều trong số đó tập trung vào đặc điểm “không gian” metal. Vậy, không gian đó là gì? Chúng liệu có liên quan đến đặc điểm tâm lý hoặc mỹ học không? Ông có thể tìm thấy chúng ở đâu trong âm nhạc và văn hóa metal?

Có khá nhiều công trình đã nghiên cứu về đặc điểm không gian như anh đề cập (có thể kể đến như cuốn sách Runnung with the Devil của Robert Walser cùng một số tác giả khác như Steve Waksman, Keith Kahn-Harris, Emma Baulch, Nelson Varas Díaz) mà tôi sẽ không dẫn ra chi tiết vì không muốn làm rối bạn đọc. Về cơ bản, không gian trong các trích dẫn trên có thể được hiểu là nơi có biểu tượng và âm nhạc liên quan đến metal, với sự tham gia của các metalhead. Tuy nhiên, sau đó tôi đã bị thuyết phục bởi quan điểm cho rằng, không gian metal vẫn có thể tồn tại mà không nhất thiết phải có những thành phần trên. Trong trường hợp này, sự giao tiếp giữa hai metalhead là đủ để tạo nên không gian metal. Theo đó thì, tôi có thể mang một áo jacket tham gia một hội nghị khoa học nào đó, vừa tham gia thảo luận với một nhóm sinh viên về ban nhạc Candlemass. Khi ấy, không gian hội thảo có thể chuyển hóa (một phần) thành không gian metal.

Ông đã tham gia khá nhiều hội thảo về metal với tư cách là chuyên gia. Ông có cảm giác như thế nào khi trở thành một thành viên của sự biến chuyển theo xu hướng “academic” trong metal? Điều gì khiến ông nghĩ metal cuối cùng sẽ được chấp nhận trong giới học thuật?

Điều ấy rất tuyệt vời. Nghiên cứu về metal dường như đã đi đến thời điểm của nó. Điều này mang đến cho chúng ta cả cơ hội và thách thức. Vì sao ư? Anh biết đấy, một số lượng đáng ngạc nhiên trong chúng ta sinh ra trong khoảng thời gian album đầu tiên của Sabbath được phát hành. Chúng tôi gần như là thế hệ đầu tiên ăn ngủ chơi metal, và giờ đây, chúng tôi già những cũng đủ trưởng thành để tạo nên những thay đổi về metal trên các ấn phẩm chính thống, trong các cuộc tranh luận phê bình về nhạc rock, và cả tạo điều kiện cho những lớp kế cận tiếp bước con đường này (thông qua việc cung cấp học bổng). Chặng cuối con đường này vẫn còn rất dài, nhưng quá trình này đã có sự thay đổi đáng kể từ năm 2008. Sự liên lạc thường xuyên, các hội thảo cùng một số ấn phẩm liên quan đến metal là những minh chứng rất tốt cho sự công nhận ngày một rộng rãi hơn của cộng đồng học thuật đối với metal.

Theo ông, tương lai của metal trong nghiên cứu học thuật sẽ như thế nào? Và ông có thể hỗ trợ như thế nào với chuyên môn của mình?

Theo quan điểm cá nhân tôi, nghiên cứu về metal sẽ có một tương lai chắc chắn. 20 năm sau ngày hoàn thành luận văn đại học của mình, tôi rất hài lòng khi thấy metal đã phần nào nhận được sự tôn trọng như đúng ra phải có. Metal sẽ còn vươn xa hơn nữa, từ vùng hạ sahara ở châu Phi, Đông Âu, Ấn Độ đến Trung Quốc. Điều này cũng đưa ra nhiều thách thức hơn đối với những người làm công tác nghiên cứu khi khán giả của chúng ta sẽ có sự góp mặt của các học giả.

Riêng bản thân mình, các nỗ lực đáng kể sẽ được tập trung cho việc xuất bản các tài liệu hữu ích đến người học, những người bắt đầu công việc nghiên cứu. Chương “Local Metal” tôi viết chung với Allie Levine (được in lại trong cuốn Controversies and Countercultures) là một trong số đó.

Ông có nghĩ rằng metal đã đủ lớn (với thời gian phát triển hơn 4 thập kỷ) và sẽ ngày càng mạnh hơn?

Nhiều người nghĩ rằng metal hiện nay đang phát triển ra toàn thế giới. Một trong số lời giải thích phổ biến nhất là giới trẻ cần nổi loạn hay lý do khác, metal trở nên nuông chiều giới trẻ hơn, dễ nghe hơn. Tôi không quan tâm lắm đến đại loại những câu hỏi đó, nhưng tôi sẽ nói thế này:”đừng quên rằng metal là nghệ thuật tuyệt vời. Metalhead nghe metal vì họ cảm nhận được sức hấp dẫn về mặt mỹ học của nó”. Nếu metal chỉ thuần túy làm thỏa mãn tính bản năng của đám đông, nó sẽ là dòng “chính chủ” (âm nhạc phổ thông, công nghiệp), không phải là một “subculture”.

Nhiều nghiên cứu của ông tập trung vào đặc điểm “mạnh mẽ” của metal. Liệu metal có riêng một thuật ngữ về tính “mạnh mẽ” này? Nó có bị ảnh hưởng bởi số đông trong xã hội không?

Thực ra thì những cuộc trang luận về tính cách mạnh mẽ với metal chịu ảnh hưởng bởi các dòng thông tin sai lệch không đáng có. Một số nghĩ rằng metal, theo một cách nào đó, bù đắp cho người đàn ông sức mạnh mà họ thiếu hoặc đáng lẽ phải có. Tôi cũng đã thử áp dụng cách lý luận này cho bản thân mình, tuy rằng nó thực sự đã đơn giản hóa vấn đề đi nhiều. “Người đàn ông” nào chúng ta đang đề cập ở đây? Những chàng trai trẻ? những người lao động? Họ, tất nhiên, có sức mạnh của tuổi trẻ, của sự rèn luyện từ những tháng năm lao động. Khía cạnh tâm lý có lẽ đúng hơn nếu được đề cập đến. Chúng ta biết có những người đàn ông khỏe mạnh nhưng tâm lý, nghị lực không được vững và ngược lại. Suy cho cùng, bản thân tôi cho rằng metal giúp ta nhận thức được sức mạnh mà mình đang có, biết được giá trị của nó và biết cách sử dụng bền vững những giá trị ấy.

Ông được biết đến như một chuyên gia ở khu vực Đông Nam Á, đặc biệt ở Indonesia với chuyên môn về văn hóa và metal. Điều gì dẫn ông tới lĩnh vực này? Có điều gì khác biệt giữa metal ở lĩnh vực này với khu vực khác không?

Cùng với Malaysia, Singapore, Indonesia là một trong các quốc gia năng động và có nền metal tương đối phát triển so với những nước còn lại (ngoại trừ Nhật Bản) ở khu vực châu Á. Ở đây, tôi nhận thấy sự tồn tại bền bỉ, sự phát triển mạnh về quy mô của metal khiến Indonesia có thể trở thành đầu tàu trong một tương lai không xa. Vẫn còn nhiều câu hỏi được đặt ra cần giải quyết, và tôi vẫn đang đi trên con đường đó…

https://www.youtube.com/watch?v=CR-IPCY3Dr8

Share to Raise Together!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *